Roland Jooris (ja)

Geplaatst: 10 nov 2007 07:11 am



Tiba, noem me maar gewoon Pieter, PieterW klinkt een beetje afstandig.



Het gedicht vind ik een humoristische vondst omdat er een tegenstrijdigheid in zit. Hij wil de merel niet in een gedicht zetten en toch schrijft er hij er een waar de merel wel degelijk in zit. Maar het gedicht is wel minimaal, hij had bijna niet minder woorden kunnen gebruiken. Daarom gaat het gedicht eigenlijk tegen de functie van de poëzie in, namelijk meedelen wat er in je omgaat op een aansprekende, beeldende en originele wijze. Origineel is het wel, maar eigenlijk wil hij alleen maar zeggen dat kijken in de natuur voldoende is, dichters en dichtkunst zijn eigenlijk overbodig. De natuur is voor hem gedicht genoeg. Prachtig gezegd maar dan zouden we deze site wel op kunnen heffen.



Je hebt twee uitspraken van hem gegeven waar ik even op in wil gaan



-Het liefst definieer ik poëzie als het zwijgen tussen woorden.

-Ik beschouw poëzie als een vorm van geconcentreerde en gecondenseerde taal, ontdaan van alle metaforen. Een spanning van woorden die tegenover elkaar staan.

Ik ga hieronder verder met een ander gedicht van hem om te kijken of zijn uitspraken kloppen.



Pieter

Geplaatst: 10 nov 2007 07:23 am

tiba schreef:

De werkelijkheid van poëzie



Is het een uitgelopen

vlek, een godvergeten blad,

van inkt de opvlucht

in een pennentrek, een



vlezig prevelen

dat geen betekenis

ontbloot



zijn woorden

plots weer struikelblokken

in de stem, strompelt

de taal waar zij

van vliegen

droomt



Roland Jooris

uit: Gedichten 2003, Hugo Brems en Willy Spillebeen, Davidfonds 2003



Tiba.

Een mooi gedicht maar nu het toetsen aan zijn uitspraken:

Misschien heb ik hier een verkeerd voorbeeld want het wemelt van de metaforen:(uitgelopen vlek van inkt, godvergeten blad, vlezig prevelen,

ontbloot, struikelblokken, strompelen van taal, het vliegen van de taal)

Helaas vind ik tussen de woorden niets, de taal moet hier zelf alles zeggen. Ik ga een beter voorbeeld proberen te vinden.



Pieter



Laatst aangepast door PieterW op 10 nov 2007 07:52 am, in totaal 1 keer bewerkt

Geplaatst: 10 nov 2007 07:43 am

tiba schreef:



Najaar



Voel hoe het paard

zich schurkt aan de paal

naast het zwart dat ik

uitwis en volkras



ook het veld is doordrenkt

van een zwart dat zilt

van de grond en van

inkt is



van ranzig paars

een smaak in het bezinksel

van de lucht

bewaard

Dit is in ieder geval geconcentreerde taal, heel origineel ook , maar het brengt bij mij geen gevoel teweeg. (met gecondenseerd bedoelt hij waarschijnlijk hetzelfde ofschoon het iets anders betekent, hoe zien jullie dat?). maar het zijn weinig woorden en er zit ook een zekere spanning in. Bij mij is die spanning een zekere onzekerheid, een soort van ergernis omdat ik niet precies weet wat hij bedoelt. bijvoorbeeld:

wat is ranzig paars? versleten paars? vuil paars?

een smaak in het bezinksel van de lucht? paardenstank?

naast het zwart dat ik uitwis en volkras? hier moeten jullie me helpen, dat begrijp ik niet meer.



Zit in dit gedicht een zwijgen tussen de woorden? Na deze vraag zat ik 10 minuten stil te denken. Dat zwijgen heeft hij wel opgeroepen, maar dan door zijn uitspraak, niet door het gedicht.



Maar hij heeft nog mooiere gedichten, zie hieronder.



Pieter



Laatst aangepast door PieterW op 10 nov 2007 07:52 am, in totaal 1 keer bewerkt

Geplaatst: 10 nov 2007 07:51 am

tiba schreef:



Sneeuw



Het wit.

Onhoorbaar is

het wit. Slechts

wat getrippel

van vogelpoten

heel omzichtig

in de bange

stilte van het

wit.



Onhoorbaar ligt

het wit in de

leeggeblazen ochtend.

Ik schrijf er

geen voetstappen

in.





Roland Jooris

Uit: Bladstil.

Antwerpen: Gerd Segers 1977





Tiba.

Dit is een klein, mooi schilderijtje met slechts vier! metafoortjes, die heel geslaagd zijn: bange stilte, onhoorbaar is het wit, leeggeblazen

ochtend, ik schrijf er geen voetstappen in. Waarom is ie eigenlijk zo tegen metaforen? Misschien heeft ie wel spijt van deze uitspraak. Volgens mij kan hij niet zonder metaforen, zoals bijna elke dichter. Trouwens de gewone taal zit er vol mee.



Graag jullie commentaar, het liefst nog met wat andere gedichten.



Pieter

Geplaatst: 11 nov 2007 12:48 am



Je stelt heel veel vragen tegelijk, Pieter, moeilijk om ze allemaal te beantwoorden, hoor!



Eerst en vooral de uitspraak over de metaforen.

Deze komt uit een interview in Poëziekrant (januari-februari 2001).

De vraag die gesteld is was:

Vanaf de bundel Akker valt een doorgedreven concentratie op het afzonderlijke en afgezonderde woord op. Je poëzie moet het vooral hebben van de kracht van het uitgehouwen woord: eenzaam, hoekig en gedrongen.

Antwoord:

"Zo is dat. Ik beschouw poëzie als een bijzondere vorm van geconcentreerde en gecondenseerde taal, ontdaan van alle mogelijke metaforen. Een spanning van woorden die tegenover elkaar staan. Eigenlijk ben ik geen beeldend, maar een woorddichter. Ik beschouw me meer als een afstammeling van Paul van Ostaijen dan als een adept van de experimentele beweging in de poëzie."



Je stelt de vraag: "waarom is ie eigenlijk zo tegen metaforen?".

Ik denk dat hij niet tegen metaforen is maar ze niet bewust zoekt. Ik denk dat hij het hier vooral heeft over het streven naar het zuivere woord, dat hij in zijn gedichten zo weinig mogelijk gezochte beelden zoekt, dat het hem gaat over de puurheid van het woord, pff, moeilijk om uit te leggen hoor. Als bv. je kijkt naar de gedichten van Claus, Snoek, Rodenko (enkele namen die in me opkomen), dan wemelt het daar van

wat ik bij gebrek aan beter "zware/krachtige beelden" zou noemen, prachtige poëzie trouwens, mijn favorieten. Ik zoek wat op:

Paul Snoek:

Men zegt dat ik fluwelen hoezen span

over de oude hoeken van de taal

en

Nadat de regen gegeten had

onder de huid van een boze vogel,

heb ik uit doodstille ovens

een loodzware toren gegoten.

Rodenko

uit morgenrozenhout

sneed ik een beeld

heel licht en smaller dan een lijsterstem

En Claus

Zij was geen stenen bed, geen dierenkoorts,

Haar gewrichten waren jonge katten



Dergelijke beelden zoekt Roland Jooris dus niet.

Natuurlijk kan hij ook niet zonder metaforen. Die zijn er overal, zelfs in ons dagelijks taalgebruik. Het heeft ook niet veel zin, volgens mij, deze uitspraak over metaforen te toetsen aan ieder gedicht en te kijken of hij er al dan niet gebruikt.

Het gaat hem veeleer over de puurheid van de taal/het woord, en in de gedichten waar ik dat terugvind, is hij volgens mij op zijn best. Die puurheid vind ik terug in "Sneeuw", "Minimal", en "Yardbird 1" en die gedichten horen dus ook bij mijn favorieten (al zitten die vooral bij de "vijftigers" en "vijfenvijftigers).



Hopelijk heb ik nu al een deeltje van je vragen beantwoord, Pieter.

In hetzelfde interview trouwens een mooie uitspraak van Herman de Coninck over de poëzie van Roland Jooris. Maar dat is voor een andere keer.



Tiba.

Geplaatst: 11 nov 2007 07:36 am



Ha Tiba, bedankt voor je uitvoerige commentaar en dat je de moeite neemt zo laat in de nacht mij te antwoorden. En wat geef je mooie voorbeelden van beeldende metaforen, of is een beeldende metafoor een pleonasme? Het is natuurlijk zo dat een dichter (vaak) een ontwikkeling doormaakt en dat Jooris een soort Piet Mondriaan is die van de figuratieve kunst uiteindelijk uitkwam bij het minimalisme van de vlakken , de lijnen en de driehoek, waarvan de laatste uiteindelijk een eurootje of 10.000.000 blijkt waard te zijn, welks lot de handschriften van dichters meestal niet beschoren is. Zoals het minimalisme van de schilder dus uiteindelijk uitdraait op het witte of grijze vlak, zo draait dat van de dichter uit op het zwijgen tussen de woorden van Roland Jooris of het zwijgen van Jo Gisekin.

Het is het grote zwijgen van Wittgenstein (zwijg, waarover men niet kan spreken), het niet-weten van Socrates, misschien hetzelfde als het zwijgen van de kluizenaar. Het opgeven van het contact, de houding van zoek-het-zelf-maar-uit, ik-weet-alles-al-maar-kan-het-niet-overbrengen. Het ote boe van Hanlo, niks nieuws onder de zon dus.

Maar Tiba, heb je mijn commentaar bij die andere twee gedichten hierboven ook gelezen. Je ziet dat ik helemaal niet zo negatief ben over de gedichten van Roland Jooris, zeker niet als hij metaforen gebruikt zoals "bange stilte". (of mag je dit geen metafoor noemen, maar is het een "personificatie"? ) Mooie Zondag. Pieter



P.S. Tiba, ik ga nu onder eigen gedichten een gedichtje plaatsen dat min of meer beschrijft hoe ik denk. Misschien dat je dan begrijpt waarom ik af en toe een beetje doordraaf.



Pieter