H.C. ten Berge (ja)

Jij Pieter?



Dettie

(beetje plagen mag wel hè)

---

Daar kan ik wel tegen, Dettie.

1.



Er is geen wij en zij,

er is slechts wijd en zijd,

een feestelijke vrijheid met festoenen,

mirlitons en stuwende muziek

die vervallen lijven omvormt

tot aantrekkelijke gestalten.

Deze regels zijn al min of meer onbegrijpelijk, Dettie.



Het zou kunnen betekenen: de wereld (het wijd en zijd), is niet verdeeld in groepen, we zijn allemaal gelijk. We kunnen allemaal genieten van een grote vrijheid die we moeten vieren waardoor we onszelf omvormen tot mooiere (betere?) mensen. Het doet ook sterk denken aan het christelijke laatste oordeel waarbij iedereeen (die goed was) bevrijd wordt van alle ellende en feest kan gaan vieren.



Later meer. P.



Maar er zit een addertje onder het gras. Het gebruik van mirlitons, festoenen (guirlandes) en stuwnde muziek wijst op een boertig feest. Er zit volgens mij dus een zekere ironie in de eerste vijf regels.



Later meer. P.

Zoekend op het net ontdekte ik dat H.C. ten Berge een literaire duizendpoot is, om nog maar eens dat cliché te gebruiken.

Zijn interesses zijn immens, en zijn gedichten staan bol van verwijzingen naar vreemde culturen en volkeren, filosofie, mythen, andere dichters, etc. Ook ironie, zelfspot en zelfs provocatie zijn hem niet vreemd.

Dat lees ik over deze dichter.



Leni plaatste deze dichter het eerst en schreef:

Ook in Poëziekrant (september 2007) verscheen een deel van deze teksten samen met een uitgebreid en erg verhelderend interview met de auteur.

Misschien kan Leni enige verduidelijking verschaffen?



Dit is geen gemakkelijke poëzie.

Leestafel wil gedichten toegankelijker maken.

In dit geval dus niet gemakkelijk.



Ik begrijp ook niet goed of de geplaatste gedichten op zichzelf staan of als een geheel moeten gelezen worden.



Maar een boeiend dichter, zeker.



mira

Bedankt, Mira, inderdaad een dichter die de moeite waard is.



Ik ga even verder met de drie volgende regels:

Blijdschap en voleinding:

Iedereen gelijk aan Elckerlijc.

De deugd voorbij en niets meer hoeven leren.

Deze regels sluiten aan op wat ik eerder schreeff over het laatste oordeel.

Elckerlyc is de allegorie van de persoon die vergezeld door symbolische figuren op weg is naar de dood. Alle zorgen zijn voorbij, we hoeven zelfs niet meer aan de strenge regels van de deugd te denken.

Twee geslachten huizen in een lichaam,

wezens die zichzelf genoeg zijn,

aangenaam, aanstekelijk,volmaakt

metafysiek.

En die het Alziend Oog niet infecteren.

Hier wordt de gelijkheid van de mens na zijn/haar dood nog eens benadrukt: de gelijkheid als utopie. En die ook bevrijd zijn van het Alziend Oog: in mijn ogen een ironische aanduiding van de verzonnen God die door zoveel mensen zo gevreesd wordt. Het is een milde aanval op de monotheïstische godsdiensten.

Pieter



Er is geen wij en zij,

er is slechts wijd en zijd,

een feestelijke vrijheid met festoenen,

mirlitons en stuwende muziek

die vervallen lijven omvormt

tot aantrekkelijke gestalten.

Blijdschap en voleinding:

Iedereen gelijk aan Elckerlijc.

De deugd voorbij en niets meer hoeven leren.

Twee geslachten huizen in een lichaam,

wezens die zichzelf genoeg zijn,

aangenaam, aanstekelijk,volmaakt

metafysiek.

En die het Alziend Oog niet infecteren.

Je gaat wel heel erg snel, Pieter.

Ik zou willen vertrekken van de titel (van het gedicht, een reeks gedichten of de hele bundel?) 'Sermoen aangaande het paradijs'.



Een sermoen is een preek, een predikatie (religieuze taalsfeer), daarnaast ook een vermanende toespraak.

De dichter schreef ook al 'Hollandse sermoenen'.

Enig ironisch taalgebruik ligt tamelijk voor de hand.



Het eerste gedicht lijkt me een tafereel uit het 'paradijs'.

Ongeremde vrijheid en blijheid, roes, feest, de muziek giert door de lichamen, alle onderscheid valt weg, jong, oud (vervallen lijven), man of vrouw.

Iedereen is een Elckerlijc, d.i. iedere mens.

Vandaar dat de dichter zegt:

'Er is geen wij en zij'



Niet zozeer Elckerlijc, maar veeleer de suggestie van dans (het woord wordt niet vermeld) zie ik als een mogelijke verwijzing naar de dood, een 'danse macrabre', een dodendans.

Ook het beeld van carnaval lijkt me niet veraf.

Maar er zijn wellicht nog heel veel andere inspiratiebronnen op deze wereld.

Een verwijzing naar een laatste oordeel zie ik (voorlopig) helemaal niet.

Wel misschien een verwijzing naar Plato,(een complexe theorie over de oorspronkelijke seksen bij de mens, nl. 3 seksen bij de oorspronkelijke mensen).

Op andere versregels van dit gedicht kan ik voorlopig niet ingaan.



Ik zei het toch al, dit is geen gemakkelijke dichter.

Glad ijs.



mira

Leuk commentaar van jou, Mira, dat ook wel enig hout snijdt. Maar toevallig gaat Elckerlyc wel over het op weg zijn naar de dood, in het gezelschap van symbolische figuren die allemaal afvallen, behalve de Deught, (ook wel aangezien als de liefde). Vandaar mijn associatie met het laatste oordeel. Die "danse macabre" is niet slecht gevonden maar die wordt meestal niet opgevoerd in een feestelijke omgeving. Ik heb eigenlijk slechts mijn interpretatie van de eerste strofe gegeven zonder me om de rest van het gedicht te bekommeren. Ik heb er trouwens maar de vier strofen van die op Leestafel staan. Misschien moet ik na het lezen van de volgende mijn mening drastisch fherzien.

Hg. Pieter



(P.S. Toevallig heb ik vroeger mogen souffleren bij de opvoering van het

middeleeuwse toneelspel Elckerlyc omdat ik te weinig acteer talent had. P)