Leo Vroman (ja)

Je hebt alle tijd van de wereld Pieter.

Doe rustig aan.



Dettie

Hierbij een poging tot verklaring van het gedicht NACHTSCHAATSEN (zie boven)





NACHTSCHAATSEN



Ik heb gedoken in de scherpste naden

tussen minuten, korrels van seconden

zwart op het glimmen der gebroken paden

van albumglas en glazerslood gevonden

waarop ik mager weg begon te waden



waarheen op zoek naar het voortvluchtig wak

van warme inkt onder een vlies van ijs.

Wij schaatsen ieder op een paginadun dak

tussen hemelhel en peilloos paradijs

straks ieder omslaand met het eigen vlak



Ik hoor ons krassen want ik zie de sporen

die onze stijve benen achterlaten

en doen verflauwen uit het meegaand licht



zoals het kielzog van de wind doet horen

hoe ook de oceaan een plein van straten

naar het wisselend verdwijnpunt richt.



Leo Vroman Uit: Ons poëtisch Dichtersland

Nederlandse dichters kiezen hun eigen voorkeursgedicht

(V&D 1988)



Een gedicht van Leo Vroman is altijd intelligent en fantasierijk maar meestal toegankelijker dan dit. Omdat ik in intelligentie wel een paar mijl achter Vroman kom is het dus een hele opgave dit gedicht te doorgronden en het zou me niet verbazen er behoorlijk naast te zitten.

Neem de eerste drie regels: is het mogelijk die te begrijpen zonder de vierde, waarin het albumglas je op het spoor zet van een fotoalbum. De korrels van seconden kunnen dan de lichtgevoelige korrels in het celluloid van het negatief en het fotopapier zijn, die zwart worden op het deel ertussen dat mooi blijft glimmen. (Ik voel me al op glad ijs).



Terug naar de eerste zin: waarom schrijft V. Ik heb gedoken in plaats van Ik ben gedoken? Je hebt gedoken als je bent wezen zwemmen of de duiksport hebt beoefend maar je bent gedoken in een boek of fotoalbum. Hier klopt dus iets niet maar ik doorzie het niet.

Moeilijk is ook: de scherpste naden tussen minuten: bedoelt hij hiermee de korrels van seconden?

Hij begint mager weg te waden: het spoelen van de foto’s in een foto-ontwikkelingsbad?



In de tweede strofe wijzen de woorden warme inkt, schaatsen en paginadun op schrijven: het schrijven van titels en commentaar bij de foto’s?

De titel nachtschaatsen wijst ook op dat schrijven en een tweede argument is dat zowel schrijver als schaatser zich op glad ijs begeven (zoals schrijver dezes) en t.z.t in een voortvluchtig=onvoorzien wak vallen.



De overgang van de ikvorm naar de wijvorm is te begrijpen: hij ontwikkelt de foto’s in zijn eentje en gaat samen met zijn Tineke de ondertitels etc. schrijven.



Prachtig is de regel met het nieuwe woord hemelhel en de uitdrukking peilloos paradijs, Vromanniaanse aanduidingen voor deze wereld.



Strofe 3 roept weinig vragen op maar strofe 4 des te meer: hoe kan het kielzog van de wind laten horen hoe een oceaan een plein van straten (een vel papier met regels?) naar een wisselend verdwijnpunt (het einde van de regels?) richt?



Veel vragen, toch een mooi gedicht, volgens Vroman zijn mooiste (voor 1988)

Pieter

Ik heb je toelichting uitgeprint Pieter en ga het bekijken.



Ik vond nog deze uitspraak van Vroman.



Ik word niet graag 'dichter' genoemd.

Als me gevraagd wordt waarom, dan moet ik daar telkens over nadenken.

Voor mij is dichten evenmin een beroep als spijsverteren,

en wat eng om voor betaald te worden, laat staan het in het openbaar te doen.

Telkens weer verbaasd dat mijn ontlasting voor anderen niet stinkt.



Leo Vroman

Met Pieters toelichting uitgeprint naast me probeer ik ook maar wat hardop te denken.



NACHTSCHAATSEN



Bij zo'n titel zie je iemand of meerdere mensen in het donker op de schaats, bijgelicht door een of meerdere lantaarns. Moeten we dan al gelijk denken dat een dichter deze titel mogelijk anders kan bedoelen? We wachten af.



Ik heb gedoken in de scherpste naden

tussen minuten, korrels van seconden

zwart op het glimmen der gebroken paden

van albumglas en glazerslood gevonden

waarop ik mager weg begon te waden





Ik heb gedoken in de scherpste naden [...] gevonden waarop ik mager weg begon te waden. Duiken in het foto-ontwikkelbad?



Pieter zegt lichtgevoelige korrels op het fotopapier.

Dat lijkt mij ook. Ik zie voor me dat de dichter foto's aan het ontwikkelen is. dat is een nauwgezet werkje, als je ze te lang belicht of in het bad houdt worden ze zwart.

Zou hij met de scherpste naden van minuten de nauwgezette tijd bedoelen? de benodigde belichtingstijd of ontwikkeltijd? En zou hij op die foto maar enkele seconden zichzelf hebben gezien voor hij begon weg te waden (het fotopapier ligt in een ontwikkelbad



maar het zijn gebroken paden



Hij heeft korrels van seconden zwart gevonden waarop hij mager begon weg te waden.



waarheen op zoek naar het voortvluchtig wak

van warme inkt onder een vlies van ijs.

Wij schaatsen ieder op een paginadun dak

tussen hemelhel en peilloos paradijs

straks ieder omslaand met het eigen vlak



Waarheen moet hij gaan? Op zoek als hij is naar een voortvluchtig wak. Het wak slaat op de vlucht als de dichter het benaderd? Of is het eerder dat de dichter het zo voelt, hij wil het vinden maar elke keer schiet het weg.

Hij zoekt een wak met warme inkt maar waar is die? Het wak met warme inkt wordt bedekt door een vlies van ijs. Is dus onzichtbaar.

Ze schaatsen elk op een paginadun dak. (het vlies van ijs)

zich bevindend tussen hemelhel en peilloos paradijs. Boven het wak is het koud (hemelhel) onder het wak, bedekt met het vlies van ijs, is de warme inkt, de diepte, het peilloos paradijs.



Je zou kunnen zeggen dat de dichter zoekt naar warmte maar afgeketst/afgewezen wordt door kilte.



straks ieder omslaand... De pagina's, het paginadunne dak? Of letterlijk omslaan, vallen dus?

met het eigen vlak. Ieder heeft zijn eigen terrein? Zijn eigen kunde?



Of zoals Pieter zegt, ieder zijn eigen fotovak, waaronder commentaar geplaatst wordt?



Moeilijk, moeilijk.



Tot zover even hardop gedacht, morgen verder.



Dettie

Hallo Pieter en Dettie,

ik ken niets van fotografie, en vond/vind dit een nogal kryptisch gedicht. Ik zou er niet opgekomen zijn om een link te leggen met fotografie.

Ik vind dat jullie heel goed bezig zijn.

JanS, dat is ook wel een specialist ivm. fotografie.

Hallo Jan, wat is jouw idee?

Zou Jan me horen/lezen?



mira (die momenteeel weinig tijd heeft en ook weinig inspiratie )

Goh, ik vind het toch moeilijk om in dit gedicht de link met fotografie te leggen.



Jan S