Amstelstation 7.1.76/9.15 uur
Je hebt me in de trein
opnieuw getroffen
er is geen beeld, er staat een scherm
van woorden
dat je aan het oog onttrekt
hoewel door jou gewekt en twintig jaar
geschaduwd
wist je altijd ongezien te blijven
men mocht niets meer van je weten
dat je in je brieven schreef
”Ik ben geschonden
en gebeten
maar ik leef”
je schreef
“Het sap
zal spoedig door de takken stromen”
jij overheilig wijf
je bent in alles
wat ik schrijf aanwezig
steeds het galgenaas van godgeleerden
kreeg je soms gestalte,
nooit een lijf
veel besproken en toch
onbeschreven ben je
slechts als tekstlichaam intact gebleven
men las liefde en seizoenen af
aan je gegroefde huidstructuur
winter duurde eeuwen;
kou vrat je niet aan
wat strijd om het bestaan was
werd de kunst van overleven
nog zijn de tijden guur en wij
al voor de oerschreeuw aangetast
nu ik je aanraak met mijn ogen
zie ik weer
de glans van donker woordglazuur
H.C. ten Berge
Uit: Ons poëtisch dichtersland (V&D 1988)
Het ziet er naar uit, Pieter, dat jij onze intertekstualiteit specialist gaat worden. Want ook dit is weer een gedicht waarin dat, zoals mira al opmerkte, een grote rol speelt. Het zou fantastisch zijn, als je dat uit kunt werken voor Gedicht Uitgelicht. Maakt niets uit, dat Ten Berge al eerder aan de beurt was: dit is een uitgelezen kans om ook Hadewijch ter sprake te brengen.
Ik wil graag ook een duit in het zakje doen, zolang het nog kan. Hier wat van mijn gedachten over dit gedicht.
Getroffen heeft m.i. hier inderdaad de dubbele betekenis van elkaar treffen en geraakt worden. Het woordje
opnieuw wijst op wat twee strofen verder staat:
hoewel door jou gewekt en twintig jaar geschaduwd . De dichter is door het lezen van Hadewijch, 20 jaar geleden, voor de poëzie gewonnen en heeft al die tijd met haar schaduw op de achtergrond gewerkt. Nu leest hij haar werk weer in de trein en wordt opnieuw getroffen. Dat is van zoveel belang voor hem dat hij de plaats, datum en het tijdstip wil vastleggen: zie de titel van het gedicht.
"Je" is dus Hadewijch, Tiba, die via haar werk de dichter raakt, opnieuw raakt.
men mocht niets meer van je weten
dat je in je brieven schreef
”Ik ben geschonden
en gebeten
maar ik leef”
Is deze strofe goed overgenomen Pieter? Ik vraag me af of het niet moet zijn: Men mocht NIET meer van je weten etc. Haar brieven zijn geredigeerd en niet volledig. Je kunt je afvragen of bedoeld wordt, dat ze veel meer mens was dan dat "heylich glorieus wijf" dat ons wordt voorgeschoteld. Anders begrijp ik deze strofe niet zo goed.
Of moet er misschien staan: DAN dat je in brieven schreef?
Heel mooi vind ik:
jij overheilig wijf
je bent in alles
wat ik schrijf aanwezig
steeds het galgenaas van godgeleerden
kreeg je soms gestalte,
nooit een lijf
Allereerst al die ij/ei klanken. Prachtig klinkt dat! Maar ook de combinatie overheilig en wijf. Hoewel verwijzend naar de oude teksten waar die term in genoemd wordt, denk ik dat de dichter hier het woord
wijf ook gebruikt vanwege de associaties die het oproept: met een echte vrouw van vlees en bloed, met een lijf.
(Een voorbeeld van haar visioenen, zoals ik dat las bij Wikipedia, maakt een erotische indruk op me, ook al is het bedoeld als een wording met God.)
De laatste zin is ook heel mooi:
de glans van donker woordglazuur. Donker glazuur weerspiegeld, misschien ziet hij er wel iets van zijn eigen gedichten in weerspiegeld?
Verder zijn de rijmwoorden zo mooi gevonden, ze zitten verstopt binnen de tekst, soms over strofen heen, maar ze horen toch bij elkaar, verwijzen naar elkaar. Dit is echt een hele goede keuze Pieter, een prachtig gedicht!
Ik begrijp dat het uit een bloemlezing komt, waarin dichters voor hun mooiste gedicht mochten kiezen?
Librije.
