Geplaatst: 19 jan 2008 03:08 pm
Lambert schreef : Beste Pieter,
Op uitnodiging volgt hier een commentaar bij de door jou ‘aangevoerde’ discussie. Puntsgewijs:
- Aan m’n commentaar, zoals ik dat maak, geef ik liever de karakteristiek ‘analyse’ of ‘toelichting’ mee dan ‘uitleg’. Om de volgende reden: poëzie is, anders dan veel andere taaluitingen, een tekstsoort die aandacht opeist voor het ‘talige’, het ‘stilistische’, ‘het afwijkende in taal- en stijlbehandeling’, het ‘compacte’. Meer dan voor de ‘boodschap’ ‘erin’. Een bekende wetenschapper op dit gebied, Roman Jakobson, zei ooit : “Poëzie vraagt vooral aandacht voor zichzelf als ‘talige vorm’.” Voor ‘informatieve teksten’ heb je andere taalregisters en –middelen.
Beste Lambert Het lijkt of we op een volkomen andere golflengte zitten. Hoe jij in de details van de techniek kruipt is inderdaad de benadering van de taalwetenschapper. Dit gevoel heb ik niet bij poëzie. Poëzie is voor mij vooral inhoud en emotie in een niet te slordig jasje. Ik heb net ook even jouw analyse van en zeg maar essay over het gedichtje van Hagar Peters gelezen en dit is voor fijnproevers met een semantische en grammaticale specialiteit. Ik heb veel gedichten gelezen en het gaat bij mij altijd om de inhoud, de taalvondsten, de originaliteit, de ironie en de emotie. De enige voorwaarde die ik aan de techniek stel is dat het ritmisch klopt, dat ik niet gestoord word door een haperende of slecht lopende zin, een lelijk woord of een goedkope metafoor. Neem de bloemlezing van Gerrit Komrij. Ik geloof dat deze ook vooral op de punten heeft geselecteerd die ik genoemd heb. EOf neem een dichteres als Manja Croiset, die nu dichteres van de maand is op deze site. Het gaat bij haar vooral ook om inhoud en betekenis.
Lambert schreef : - Dus vraagt het gedicht, ook weer anders dan veel andere taaluitingen, om een ‘talige’, ‘stilistische’ of ‘esthetische’ analyse. Deze zoekt – en vindt soms – meer aanleiding om te signaleren of te attenderen dan om te interpreteren.
Pieter: Ik zou niet weten of dit waar is. Dan zou je een onderzoek moeten doen onder poëzielezers en vragen naar de reden van hun belangstelling voor poëzie. En nogmaals: voor mij staat de interpretatie voorop. Ik denk dat de dichter vooral wil communiceren, begrepen wil worden, maar natuurlijk hoeft hij hij het de lezer niet te gemakkelijk te maken.
Lambert schreef : - Vandaar dan ook – in m’n analyse van ‘Laatste Opdracht’ – m’n voorstel om vooral aandacht te geven aan en te vragen voor allerlei wisselingen én constanten in woordkeus, in lexicale combinaties, in grammaticale constructie, in poëtische figuren en in argumentatieve progressie. Ook bij nadere beschouwing is dat – hoop ik – het overwegende deel van m’n toelichting.
Pieter:
Hierop kan ik slechts antwoorden dat je inderdaad heel veel vraagt, maar dat er ook veel in de lucht blijft hangen. En dat is voor mij onbevredigend, wij zij twee heel verschillende persoonlijkheden, denk ik.
Lambert schreef : - De z.g. ‘bedoeling’ van een dichter of de ‘bedoeling’ van een gedicht is eigenlijk in geen enkel opzicht interesssant. Ofwel de ‘bedoeling’ van de dichter is in ‘taal en stijl’ geuit; dan maakt ze dus deel uit van de analyse van de tekstvormen door een aandachtige lezer, en van een voorstel tot interpretatie. Ofwel de ‘bedoeling’ is blijven steken in het hoofd van de dichter, dus niet in ‘taal’ omgezet: ik weet dan niet wat zich daar afspeelt. Anders gezegd: alleen de ‘harde’ tekst van een gedicht is de moeite waard. Ik kan me daarom maar moeilijk vinden in je zin: “(…) de technische aspecten (… zijn) maar zijdelings interessant en bij een dichteres met een beetje vakmanschap ontstaan deze spontaan met een beetje bijschaving”. Hoe weet je dat?
Pieter:
Dat weet ik inderdaad niet, het is slechts een veronderstelling, die berust op mijn ervaring als hobbydichter. Het zegt dus inderdaad weinig of niets. Weet jij of daar onderzoek naar gedaan is? Dat de bedoeling van de dichter niet interessant zou zijn ondermijnt mijn opvatting van poëzie volkomen als ik dat zou accepteren. De bedoeling van de dichter is een gevoel van medelijden, rechtvaardigheid, schoonheid, bewondering, blijdschap, passie, etc. op te roepen. Vooral vaak ook bewondering voor zichzelf, gelukkig niet altijd.
Lambert schreef : - Waarom zou overigens ‘spontaneïteit’ bij een dichter of in een gedicht een voordeel betekenen? Àls er al iets spontaan is in een gedicht: is dat geen onderschatting van het poëtische ambacht?
Pieter: Hierin was ik inderdaad wat voorbarig. Een dichter mag best flinke tijd gebruiken om zijn gedicht te perfectioneren.
Lambert schreef : - Metaforen zijn technische middelen die berusten op de betekenisveranderingen die een dichter/dichteres ‘eigenmachtig’ aanbrengt ten opzichte van de ‘gewone’ taal. Het is hem/haar gegund. Dan moet hij/zij de lezer/lezeres de ruimte laten om zo’n metafoor, integer maar naar eigen inzicht, proberen een ‘plaats’ toe te wijzen in het geheel van dat gedicht. Niet in z’n eigen ‘werkelijkheid’: het was immers een ‘dichterlijke (= talige) metafoor’. Een antwoord op de vraag of ‘ree’ de vrouw en ‘jager’ de man moet betekenen of geen van beide, is moeilijk te vinden buiten deze dichterlijke wereld. De individuele lezer beslist dan. En waarom zou elke lezer op hetzelfde moeten uitkomen: een metafoor is principieel ‘ambivalent’. Dus vanwaar de vermetele stelling in je inbreng: “De minnaar=de liefste=een ideaalbeeld”.? Als je gelijk zou hebben, zou je een dichter moeten opdragen: “Zeg de dingen nou eens regelrecht en zonder de franje van al die metaforen! Doe toch niet zo moeilijk!”.
Een metafoor is in principe ambivalent, schrijf je. Dit begrijp ik in principe wel, Lambert,maar waarom zou de bedoeling van de metafoor niet eenduidig kunnen zijn?
Ik hou van metaforen omdat ze de literatuur verlevendigen met vaak heel originele beeldvondsten, die je ook veel beter onthoudt dan de letterlijke omschrijving van iets. Volgens mij denken wij niet alleen in taal maar ook in beelden. (volgens mij kunnen dieren ook denken zij het slechts in beelden).
Liefste vat ik hier letterlijk op, is dus de overtreffende trap van alles wat je lief kunt hebben, is dus een ideaal. Als lezer heb ik een voordeel t.o.v. jou als taalanalyticus, ik mag mijn eigen interpretatie kiezen, terwijl jij veel moet open laten. In de dode ree kan ik dan ook alleen maar de door de minnaar gedode liefde in de vrouw zien. Het is zoiets als het scheermes van Ockham. Waarom zou je als een mooie verklaring hebt naar een tweede gaan zoeken. (als wetenschapper moet je dit wel doen, als poëzielezer hoeft dit niet).
OVerigens heb ik zelfs even aangestipt dat de teleleurgestelde verliefde haar uitroep: "mijn liefste, je verliest me, mijn liefste"ook tragi-ironisch bedoeld kan hebben: ik noem je wel mijn liefste, maar je bent dat niet meer, ik ga op zoek naar een ander!
Lambert schreef:
- Binnenkort hoop ik hier een toelichting te publiceren van een gedicht dat altijd gold als de uiting van een puberale onmacht om een verbroken relatie te accepteren. Ineens bleek het – óók bij een echte lezer! – ook associaties te wekken met een ‘rouw- en troostgedicht’. Bij het lezen en interpreteren van een gedicht is de lezer – natuurlijk binnen de grenzen van het taalmateriaal – de baas. Eenmaal beland in het ‘publieke domein’ is een gedicht de prooi van die lezer. En die is niet de mindere van de schrijver/dichter.
Pieter: die zal ik zeker lezen. Ik vind helaas de lezer wel de mindere van de dichter. Eerlijk gezegd benijd ik goede dichters en dichteressen.
Lambert:
Benieuwd naar je reactie.
Pieter: Ik vond het leuk om te doen. En ik zal nog vaak kijken op je mooie website en daar gedichten lezen, en als ik vodoende tijd heb, ook je analyses.
Hartelijke groet.
Pieter
_________________
"Hoed u voor de literatuur. Gebruik de woorden die het eerst bij je opkomen" J.P. Sartre