analyseren gedicht Thuiskomst - Ida Gerhardt

Geplaatst: 07 jan 2007 12:08 pm



- het vers bestaat uit 4 kwatrijnen: 16 regels.



- als je ervan uitgaat dat het een jambisch vers is in grote lijnen, dan vallen nogal wat onregematigheden op.

Strofe 1: Het begint dan in r.1 met een antimetrie: 'Dit' heeft nadruk. De rest van regel 1 is onregelmatig: 'huis aan de rivier' r. 2-4 zijn jambisch

Strofe 2: r.3 begint met een antimetrie: nadruk op over: ze buigt zich diep over de spade bij het spitten.

r.8 antimetrie: weert: ook weer nadruk op het weren van de zon.

r.9 antimetrie: Hoe

Strofe 4 antimetrie Dan: nadruk op het verrassende.

Laatste regel: Dit: nadruk.



Die antimetrieën wijzen op sterke emotionaliteit. Het is voor de ik een aangrijpende situatie. Zie mijn analyse. Bij het voordragen van het vers moeten die antimetrieën uit de verf komen.



- een mooi enjambement in de overgang van r 2 en 3. Het accentueert het scheren van de zwaluw.



Tot zover het metrum.



Gert

_________________

gert.slings.nu

Geplaatst: 07 jan 2007 02:35 pm

Dit is mijn droom- het kleine huis aan de rivier;

het rusteloze scheren van de zwaluw gaat er

langs dak en raam; de roodborst nestelt bij de vlier.

Een schip zeilt traag voorbij; de bel luidt over 't water.



En als ik nader waar de dijk zich buigt door 't land,

richt kort zich op die in de lage tuin gebogen

over de spade staat,-en met de vrije hand

weert zij het helle licht beschuttend van de ogen.



Hoe ken ik dit gebaar, hoe is het mij vertrouwd,

dit sterke opzien van wie daag'lijks naar de lucht en

het wiss'lend, open water turend, rustig oud

werd in dit dijkland en zijn ruime wolkenvluchten.



Er is een scherp herkennen van elkaar en

dan komt zij langs het smalle klinkerpad gelopen,-

maar keert nog terug en stoot de stroeve huisdeur open.

Dit ogenblik-wat tellen zóveel bitt're jaren?

Nog een vervolg over het metrum.



Het vaststellen van het metrum en van antimetrieën is niet altijd eenvoudig. Het beste gaat dat via een drietal soorten lezen:



1. Allereerst voordragend lezen.

Dan komt in het vers dan we onder handen hebben de klemtoon op het eerste woordje: Dit (is mijn droom).



2. Metrisch lezen. Dan probeer je een metrum uit. In dit vers kom je dan voluit jambische regels tegen zoals



langs dak en raam; de roodborst nestelt bij de vlier.



maar keert nog terug en stoot de stroeve huisdeur open.



3. Interpreterend lezen. Je stelt dan bijvoorbeeld vast wat de betekenisdragende delen van een zin zijn.

Zelfstandige naamwoorden van één lettergreep zijn betekenisdragend en dus beklemtoond. Droom, huis, dak, raam, vlier, schip, bel uit strofe 1 dragen klemtoon.



Verder de stam van zelfstandige werkwoorden: scheren: scheer, zeilen: zeil, weren: weer.

Voorvoegsels en achtervoegsels zijn onbeklemtoond.

Voorzetsel kunnen zowel beklemtoond als onbeklemtoond zijn.



Boeiend is altijd waar een vers een afwijkend metrum heeft, dus een antimetrie en vooral waarom? Wat is het effect? Waarom juist hier?

Hieraan ontleen je als lezer het grootste genoegen. Dan komt schoonheid en dichterlijk vakmanschap aan de oppervlakte. Het is dus voor fijnproevers altijd de moeite waard naar de metrumschatten op zoek te gaan. Voor hen deze korte toelichting over metrum oftewel maat.



Veel moderne verzen hebben geen metrum. Men noemt dat a-metrisch. Dat heeft wel degelijk een achtergrond, maar die laat ik hier onbesproken.



Gert

_________________

gert.slings.nu

Geplaatst: 07 jan 2007 03:05 pm

Dit is mijn droom- het kleine huis aan de rivier;

het rusteloze scheren van de zwaluw gaat er

langs dak en raam; de roodborst nestelt bij de vlier.

Een schip zeilt traag voorbij; de bel luidt over 't water.



En als ik nader waar de dijk zich buigt door 't land,

richt kort zich op die in de lage tuin gebogen

over de spade staat,-en met de vrije hand

weert zij het helle licht beschuttend van de ogen.



Hoe ken ik dit gebaar, hoe is het mij vertrouwd,

dit sterke opzien van wie daag'lijks naar de lucht en

het wiss'lend, open water turend, rustig oud

werd in dit dijkland en zijn ruime wolkenvluchten.



Er is een scherp herkennen van elkaar en

dan komt zij langs het smalle klinkerpad gelopen,-

maar keert nog terug en stoot de stroeve huisdeur open.

Dit ogenblik-wat tellen zóveel bitt're jaren?

Rijmschema: abab cdcd efef ghhg. Dat had je goed, Eline

Dat is 3x gekruist rijm en 1x omarmend rijm.

Je kunt zeggen dat in de laatste strofe een geestelijke omarming plaats vindt, terwijl de eerste drie strofen nog staan in teken van kruisdragen. Als je dit vergezocht vindt, laat je het voor wat het is. Je moet echter een dichter als Gerhardt altijd in de gaten houden. Ze is ertoe in staat. Tot in het rijm toe.



Verder mannelijk vrouwelijk in de eerste 3 strofen en alleen vrouwelijk in de laatste strofe.



In de laatste strofe is sprake van ogenrijm in r 13 en 16. Voor het oog rijm, maar voor het oor niet. Zoals Noach en coach.



Stoot-stroeve inderdaad alliteratie.



Ik zou langs- dak- raam geen assonantie noemen. Langs is te weinig betekenisdragend om hier aan rijm onderhevig te zijn.

Wel een binnenrijm is: over de spade staat r7.



Verder is er 1 beeldspraak: personificatie: de buigende dijk. Vraag weer naar de functie van deze beeldspraak. De buigende dijk is heel vertrouwd voor de ik, net zo vertrouwd als de gebogen vrouw in de tuin.





Je kunt altijd terecht voor meer informatie over metrum en rijm, beeldspraak en stijlfiguren op mijn site gert.slings.nu onder handleiding.





Ik hoop, Eline, dat het zo een beetje lukt.

Ik vind het leuk dat je met dit soort vragen komt op deze mooie site. Je ziet: een wolk van vrijwilligers staat klaar om je te helpen. Mooi toch.



Laat ons even weten wat voor cijfer je haalde.



Gert

_________________

gert.slings.nu

Geplaatst: 07 jan 2007 09:57 pm



Hallo Gert,



Ik zit nog te kijken op je uitleg over voordragend en metrisch lezen:

Strofe 1: Het begint dan in r.1 met een antimetrie: 'Dit' heeft nadruk. De rest van regel 1 is onregelmatig: 'huis aan de rivier'

Aanvankelijk las ik het (op het gevoel af) zoals je zegt, dus met klemtoon vooraan:



Dít is mijn dróom het kleíne huis aan de riviér



dit zijn helemaal geen jamben, dacht ik...



Nadien ben ik het anders gaan lezen, jambisch zeg maar dit is... enz..., vond ik zelf wel geforceerd, en bij nader inzien geef je een uitstekend uitleg.



Mijn vraag is nu: wordt dit wel eens gedaan bij het voorlezen, het ritme "aanpassen" om het metrum te doen kloppen?



Groetjes.

Tiba (blijft Tiba ) die heel blij is met je degelijke uitleg en er heel wat van opsteekt.

Geplaatst: 08 jan 2007 10:09 am



Tiba,



Het natuurlijk lezen staat altijd voorop. Daarvoor moet je de tekst goed kennen. Als er tegenstellingen in de tekst voorkomen, moet je die duidelijk laten uitkomen. Het gedicht van Gerhardt kun je nooit goed lezen als je het niet begrijpt. Als je het wel goed doorhebt, lees je het gedicht ritmisch.



Ik geef even een omschrijving van ritme: de natuurlijke beweging van de zin, expressief gemaakt door de afwisseling van het dynamisch, temporeel en melodisch accent.



dynamisch= klemtoon; temporeel= tempo; melodisch= toonhoogte.



Dat ritme is een groot taalwonder. Zonder dat we erbij stilstaan plegen we de meest ingwikkelde klemtoon-, tempo- en toonhoogtevariaties. Kinderen leren zo hun moedertaal spelenderwijs. Voor een vreemdeling blijft een vreemde taal bijna altijd vreemd. Je herkent zo iemand aan onjuiste accenten. Dat geldt ook voor ons als we een vreemde taal spreken.



De eerste computerstemmen ontbrak het aan de natuurlijke beweging. Alle drie accenten waren gelijk in de hele zin.



Wat gebeurt er nu bij metrum? Dan wordt het dynamisch accent regelmatig gemaakt, dus onnatuurlijk. Het temporeel en melodisch accent blijven natuurlijk.



Een omschrijving van metrum is: de regelmatige afwisseling van sterk- en zwakblemtoonde lettergrepen. Nadruk op regelmatig.





Om dan nu bij je vraag terecht te komen: je houdt bij het voordragen van een vers nooit rekening met de metriek. Dan schaad je het natuurlijke element van de voordracht.



Gert

_________________

gert.slings.nu

Geplaatst: 08 jan 2007 12:53 pm



Bedankt voor je deskundige uitleg, Gert.



Tiba.