Schaakgedichten

Vandaag begint het 72e Corus- schaaktoernooi



www.coruschess.com



Mooie gelegenheid om een paar schaakgedichten te plaatsen.

Ze komen uit de bundel Schaakgedichten. Diana Ozon heeft speciaal voor deze bundel het gedicht Tanneke geschreven.



Tanneke



We zitten tegenover elkaar

Kleine meisjes in rechte jurkjes

twee lappen coupeloze stof

met steile schouderbandjes



Brildragend zijn wij en jij

een glas mat afgeplakt

Je hebt een lui oog en we staren

naar het schaakbord tussen ons.



Met opgetrokken knieën doen we

het herdersmatje dat

je leerde van je broer die het had

van de fagotspelende buurman



Twee vrouwen beheersen het bord

Te jong om pionnen te zien als mannen

maar de koning is een sukkel

aan voeten gebonden



de lopers onze bodes en wij

vorstinnen triomferend op elk vlak

hartsvriendinnen en in het spel

ieder voor zich en keihard



Diana Ozon

Uit: Schaakgedichten

Uitgeverij Passage 2006



Dettie





Het doel van het schaakspel is, om de koning van de tegenstander schaakmat (of kortweg: mat) te zetten.

Het herdersmat is in een schaakpartij de benaming voor een schaakmat vroeg in de partij met een loper op het veld c4 en een dame op het veld f7. Deze (schaak)mat kan al na vier zetten optreden.



herdersmat wordt vaak door beginnelingen gespeeld



--



De pion verschilt in allerlei opzichten van de andere stukken in het schaakspel.

Om te beginnen mag een pion alleen maar vooruit, en nooit achteruit.

Een tweede verschil met de andere stukken is, dat een pion recht vooruit "loopt", maar schuin naar voren slaat. (De andere stukken slaan net zoals ze lopen.)



Er is nog een groot verschil tussen pionnen en andere stukken: als een pion de overkant van het bord bereikt, promoveert hij. Dat betekent dat de pion wordt omgeruild voor een ander stuk naar keuze (het mag alleen geen koning zijn).

Een speler die met zijn pion de overkant van het bord bereikt, zal die vrijwel altijd laten promoveren tot dame, maar een heel enkele keer wordt ook wel gekozen voor een ander schaakstuk zoals de toren.



Normalerwijze is de pion het minst machtige stuk in het schaakspel.



---



De koning is het belangrijkste stuk in het schaakspel: als je koning door je tegenstander wordt aangevallen (we zeggen dan: je staat schaak) en je kan niets meer doen om je te verdedigen, dan heb je de partij verloren (je staat in dat geval "schaakmat" of kortweg: mat).

De koning mag horizontaal (naar links of naar rechts), verticaal (voor- of achteruit) of diagonaal (schuin) bewegen, maar slechts een vakje tegelijk.



Vandaar dat in het gedicht staat aan voeten gebonden, omdat de koning maar één vakje mag verplaatsen



---



Het schaapstuk de loper beweegt diagonaal (schuin) over het schaakbord.

De loper op het hoekveld a1 "bestrijkt" zeven andere velden.

Een loper die centraler staat (d.w.z., meer in het midden van het bord), bestrijkt meer velden.

Lopers blijven altijd spelen op velden van dezelfde kleur.



Lopers onze bodes slaat op het aantal velden dat ze bestrijken, direct daarachter staat in het gedicht wij vorstinnen triomferend op elk vlak De lopers gaan in het schaakspel voor de dame/koningin uit.



---



Dame of koningin

De dame is het machtigste stuk in het schaakspel. Ze mag (net zoals de koning) zowel horizontaal, verticaal als diagonaal (schuin) bewegen, maar dan zoveel velden in elke richting als ze maar wil (zolang er natuurlijk geen andere stukken in de weg staan).

Een dame die in een van de hoeken van het bord staat, "bestrijkt" 21 andere velden. Dat is al behoorlijk wat, maar een dame die in het centrum (het midden) van het bord staat, is nog machtiger: zij bestrijkt maar liefst 27 andere velden!



Vandaar vorstinnen triomferend op elk vlak



Dettie

Onbegrepen offer



Elke stelling verdient het

gebeeldhouwd te zijn.

Steeds weer ben ik aan zet, of jij -

wie raakt nooit de tel kwijt -



en sla. 'Voor je beurt!' 'Niet.'

Ik sla je weer. Onbegrepen offer.



Het spel valt in stukken uiteen. Geen partij.

Als een schaap, met open ogen

naar de scheerder, mug op weg naar web,

de held zijn slagveld tegemoet.



Mark Boog

Uit: Schaakgedichten

Uitgeverij Passage 2006





In het schaakspel wordt gesproken van een offer als een speler een stuk aanbiedt waarmee hij geen directe winst behaalt, maar waarmee hij op den duur toch voordeel hoopt te behalen in de vorm van een betere stelling of zelfs het winnen van de partij. De tegenstander hoeft het offer niet altijd te aanvaarden.



Stelling = strategische positie van iemands schaakstukken



Slaan

Binnen de spelregels van het schaken wordt onder slaan verstaan het wegnemen van een stuk van de tegenpartij. In het algemeen vindt slaan plaats doordat een zet wordt gedaan waarbij het schaakstuk wordt verplaatst naar een veld waarop zich het vijandelijke schaakstuk bevindt. Het vijandelijke schaakstuk is nu 'geslagen' en wordt van het schaakbord verwijderd.



Onbegrepen offer. De speler offert een schaakstuk maar niemand begrijpt waarom hij dat doet.



Geen partij = De speler is niet goed genoeg om te kunnen winnen.



In dit gedicht kan de partij als verloren worden beschouwd, de dichter weet dat maar gaat als een mug naar het web, als een held naar het slagveld.

Als iemand ongenadig van het bord wordt gespeeld spreek je ook van een slachtpartij.



Dettie

Pier scheidde...



Pier scheidde midden uit met schaken

En zei, hij was het spelen zat.

Maar 't was de minste van twee zaken:

Hij was het spelen moe, én mat.



Constantijn Huygens

15 december 1647

Uit: Schaakgedichten

Uitgeverij Passage 2006



Beetje flauw gedichtje maar toch leuk



Dettie

Vooral omdat het ruim 350 jaar geleden werd geschreven, Dettie. Die oudjes deden in humor echt niet voor ons onder. Vergelijk maar met die flauwe radio- en TV-reclames die voor humor moeten doorgaan.

Dit brengt me trouwens op een idee. Ik heb vroeger ook geschaakt, ik ga een schaakgedicht maken.

Pieter

De schaakgedichten staan nu ook op de site



www.poezie-leestafel.info/gedichten-over-schaken



Dettie

Dettie, deze zag je over het hoofd, stond nu op de site bij zijn naam even hierheen gekopieerd. Per slot van tekening is er toestemming!



Schaakmeisje











Vlindervlug vloog je mijn verhalen binnen

Je dienaren nederig in je verblindende nabijheid

Je nam bloemen mee en honing

Waarmee je mij de mond snoerde





Je bracht je legers onder bij vrienden

Liet ze jagen op onooglijke vijanden

Tegenstanders van schoonheid en jeugd

Maar mij had je al ingelijfd







Je groeide door naar grote hoogten

Wurmde je los uit zoveel geschiedenis

Zocht je geluk en vond het in een ander gevecht

En liet mij achter, dankbaar en geïnspireerd





Eens was je een schaakmeisje

Onschuldig en zoekend naar de prins

Niet het paard, maar nu, zoveel later

Toon je mij een ware koningin





Wouter van Heiningen



Ik heb een goede vriend , die schaker is geweest en er een boek over heeft geschreven gevraagd of hij ook een gedicht had, maar nee.

Ik heb hem in mijn nog pc loze tijdperk is een brief gestuurd helemaal in schaakjargon, als ik de tekst nog had, zette ik hem er wel bij.

Hij heeft hem nog ergens op zolder. Ik hoop dat hij het opzoekt.



Manja Croiset